سیروس اویسی

دبیر زبان و ادبیات فارسی

مقدمه

شاهنامه­ی فردوسی علاوه بر اینکه یک اثر کم نظیر ادبی است، اثری است سرشار از حکمت و اخلاق. اهمیت شاهنامه تنها به خاطر زنده کردن سرگذشت شاهان ایران باستان،  داستان­ها و افسانه­ها نیست، بلکه وجه دیگر اهمیت آن مضامین اخلاقی مطرح شده در آن است.

فردوسی اندرزهای بزرگمهر و دیگر سخنان اخلاقی را در غایت فصاحت و بلاغت به شعر بازگفته است¹.

اصولاً در یک حماسه­ی کامل، علاوه بر توصیف پهلوانی­ها و میدان­های جنگ، عقاید و آرای اخلاقی، آداب و رسوم و مظاهر فرهنگ و تمدن یک ملت نیز منعکس است².

در شاهنامه به عنوان یک اثر حماسی کامل، نکات اخلاقی فراوانی به چشم می­خورد که حکیم فرزانه­ی توس، آن­_­­ها را در لابلای داستان­ها و گاه در مقدمه­ی داستان­ها از زبان خود و یا از زبان دیگر پهلوانان بیان داشته است.

در این جستار اخلاق پهلوانی در شاهنامه مورد بررسی قرار گرفته است. برای این منظور جلد دوم شاهنامه (از پادشاهی نوذر تا داستان سهراب) بیت به بیت مورد کنکاش قرار گرفته و ابیاتی که اخلاق پهلوانی در آن­ها نمود داشته استخراج و تجزیه و تحلیل شده­است.مبنای کار شاهنامه فردوسی به کوشش دکتر حمیدیان بوده که به همت موسسه نشر قطره به چاپ رسیده­است. شماره­ی ابیات و صفحه نیز طبق همین نسخه است^*.